Còn người Việt, còn nón...

Chẳng biết từ bao giờ, người ta đã truyền nhau câu ca dao: “Muốn ăn cơm trắng cá trê/ Muốn đội nón tốt thì về làng Chuông”. Nón làng Chuông với những nghệ nhân làm nón, những phiên chợ từ thời xa xưa giờ đây vẫn thu hút được khách tới mua bán, khách du lịch, và các nhà nhiếp ảnh tìm đến để tham quan và níu giữ những nét đẹp của một làng nghề cổ truyền.

PHIÊN CHỢ BÁN TOÀN NÓN

Nghe các cụ kể lại, nón làng Chuông vốn có từ lâu đời. Hồi đó, người Việt dùng nón để che mưa, che nắng, chiếc nón chẳng thể thiếu được trong cuộc sống hàng ngày. Thậm chí, nón trong cung đình, nón cho các bà vợ quan lại, và nón trong lễ hội. Chính vì thế chiếc nón trở nên không thể thiếu được đối với người Việt. Người làng Chuông nổi tiếng với những nghệ nhân làm nón cổ như nón ba tầm, nón quai thao, nón nhô, nón long, nón dấu, nón chóp… Chỉ khi nhu cầu về các loại nón cổ không còn nhiều, người làng Chuông mới quay sang làm loại nón thường, chóp nhọn giống như nón Huế, để phục vụ cho nhu cầu của người dân.

Phiên chợ làng Chuông họp vào những ngày chẵn, cứ cách 4 ngày một lần. Nếu muốn đi chơi chợ nón làng Chuông, bạn nên đi từ sớm, nhớ nhé, thật sớm. Bởi đã là chợ phiên, thì họp rất sớm, và tan cũng rất nhanh. Chính vì vậy, từ khi mới bình minh, trên con đường làng xã Phương Trung, huyện Thanh Oai, Hà Tây, Hà Nội đã nhộn nhịp người lại qua. Họ đang chuyển hàng ra chợ bán và cũng có lái buôn tới thẳng nhà lấy hàng.

Chợ làng Chuông có cổng đình rất đẹp, người làng Chuông xưa thường hay ngồi đó đan nón, vuốt sợi, tạo nên một bức tranh quê giống như trong thơ của nữ sĩ Anh Thơ. Trong chợ phiên, bán rất nhiều mặt hàng chất liệu để làm nón, như lá lụi, mây, khung, hoa giấy, len, quai nón và các vật dụng khác. Để tìm mua những cái khuôn để làm nón, không phải khó ở đây. Dường như chẳng ai giấu nghề cả, muốn có khung đẹp để tạo nên những bước cơ bản của chiếc nón, thì ở đây có khá nhiều lựa chọn. Bởi hình như, để làm ra một chiếc nón đẹp, lại phụ thuộc khá nhiều vào bàn tay tài hoa của người thợ làm nón.

MỖI NGÀY CHỈ LÀM ĐƯỢC MỘT CHIẾC NÓN

Mà người thợ làm nón là ai? Từ đứa trẻ 6 tuổi cho tới cụ già phúc hậu. Người người làm nón, nhà nhà làm nón. Điều này gọi là nón gia truyền. Bây giờ ít người dùng nón, vậy mà sao nón Chuông vẫn được mua đi bán lại khắp các miền đất nước và ra cả nước ngoài? Người làng Chuông cười: “Còn người Việt, còn nón!”.

Giá một chiếc nón từ 30-50 ngàn đồng tùy chất lượng. Thế nhưng điều đáng nói ở đây, là bởi sự công phu khi làm nón, bởi “muốn nhanh, cũng phải từ từ”. Hầu như mỗi ngày một người chỉ làm được một chiếc nón. Ai giỏi lắm, thì làm được hai; nhưng đa phần ngườt ta chỉ nắn nót, trau chuốt được một cái nón thật ưng ý đã mất một ngày công lao động.

 

Khi nào trời nắng, dân làng Chuông thường hay phơi lá lụi, (một loại lá giống như lá cọ) ra ngoài đường làng. Thế là khắp làng chỗ nào nắng là có lá phơi. Công đoạn tiếp theo, đó là lá. Nghe thấy lạ, nhưng mà đúng là là lá. Là bằng cách nào? Nung trong than chiếc lưỡi cày, bọc nó bằng vải ướt, dùng tay cầm cái bàn là đặc biệt đó, di đi di lại vào chiếc lá. Làm mùa đông còn đỡ, nếu vào mùa hè, thì nhọc nhằn vô cùng. Lúc này, lá đã nhẵn nhụi, sạch sẽ, phẳng phiu, người ta bắt đầu ngồi cắt tỉa lá sao cho gọn gàng, thuận tiện khi đắp lá lên khung.

Nón đẹp, tròn hay không, phụ thuộc vào khung. Khung chuẩn, thì làm nón nhanh. Nhưng khoản đắp lá, đắp mo rồi khâu cho khớp các mối với nhau, cũng đòi hỏi một sự chuẩn xác cao. Nhìn một cô bé 6 tuổi ngồi khâu cần mẫn bên bà ngoại, mới thấy cảm phục sự kiên nhẫn, tài hoa của người làng Chuông đã không bị những thứ quay cuồng ngoài kia làm biến đổi tinh thần. Họ vẫn như tổ tiên của họ, hàng trăm đời trước. Ngồi chịu khó từng mũi khâu, chuốt từng sợi mây, giá trị vật chất quá nhỏ bé, nhưng hình như, đó cũng là vẻ đẹp của con người khi lao động. Họ đẹp, khi họ lao động, và hình như, được làm việc là một niềm vui với họ.

NÓN CHIỀU CHE NGANG MẮT CHIỀU HOANG VẮNG

Đó là trong bài hát “Quê tôi” của nhạc sỹ Trần Tiến. Một chiếc nón, một đôi mắt, và một buổi chiều. Tất cả tạo nên một hình ảnh đẹp đến ám ảnh. Những thiếu nữ tuổi trăng tròn mặc bộ áo dài trắng, trắng tới trong suốt, thả mái tóc thề và đội nón trắng, đạp xe từ trường về.

Những cô gái hát quan họ, nghiêng vành nón quai thao hát “người ơi người ở đừng về”. Nón tần tảo của mẹ sớm hôm đi làm. Quai nón thấm mồ hôi, rồi cũng cái nón ấy trở thành cái quạt đón làn gió mát.

“Nón này che nắng che mưa/ Nón này để đội cho vừa đôi ta”. Nón trong câu ca dao bỗng chốc trở thành vật che nụ hôn thoáng qua của chàng trai và cô gái còn đang ngại ngần. Để sau này, cái nón ấy cũng trở thành cái nôi để đứa con ngồi vào trong.  Nón cũng trở thành cái rổ để đựng rau dưa sau mỗi buổi làm đồng hay trở thành cái gàu múc nước sông rửa mặt khi cần…

Nón có ý nghĩa và biểu tượng đẹp như vậy, thế nên, một nụ cười tươi, một ánh mắt lấp lánh sau chiếc nón lá đã từng là biểu tượng của ngành du lịch Việt Nam với câu slogan: “Việt Nam- vẻ đẹp tiềm ẩn”.

Còn thấy chiếc nón, còn thấy hồn dân giã Việt Nam như trong câu ca dao: “Ra đường nghiêng nón cười cười/ Như hoa mới nở, như người trong tranh”. Vậy nên, khi trở về thăm nón làng Chuông, một nơi chỉ cách trung tâm Hà Nội có 30km, nhưng người ta như đã lạc về thế kỷ trước, nơi những kẻ chợ buôn bán tập nập, đánh dấu sự phát triển trù phú một thời của các làng nghề truyền thống mà dường như đang dần mai một trước phát triển như vũ bão của nền văn hóa vật chất hiện đại. Tới để hiểu nguồn cội của những chiếc nón, để đồng cảm với sự vất vả nhưng đầy tự hào của người làm nón làng Chuông!

Bài: BẢO TUỆ LAM



 

 

Tin mới nhất
Tin đã đăng
26
8/2018
Hà Nội: G8 số 96 Định Công, Phường Phương Liệt, Quận Thanh Xuân.
Điện thoại:04 3200 5656 - Fax: 04 3201 5656
Email: toasoan@vietnamtraveller.vn
TP HCM: Số 398 đường Trường Sa, Phường 2, Quận 3
Điện thoại:08 3600 6559 - 0907 505 012
Email: toasoan@vietnamtraveller.vn
Ghi rõ nguồn vietnamtraveller.vn khi phát hành lại thông tin từ website này.